Յուրի Օլեշա «Երեք հաստլիկները»

Ռուս գրող Յուրի Օլեշայի (1899–1960) գրական ժառանգությունը մեծ չէ։ Նրա գլխավոր և ամենահայտնի ստեղծագործությունները ներառում են «Երեք հաստլիկները» (1928) վիպակ-հեքիաթը և «Նախանձ» (1927) հոգեբանական վեպը։

Ցուցահանդեսի ձևավորում

Յուրի Օլեշայի «Երեք հաստլիկները» հեքիաթին նվիրված գրքային ցուցահանդեսը տպավորիչ միջոց է ընթերցողներին կրկեսի, հեղափոխության և բարեկամության մթնոլորտում ներգրավելու համար: Օլեշայի հեքիաթը երկու հայերեն թարգմանություն ունի։ Նախ այն լույս է տեսել 1962 թվականին Հայպետհրատի կողմից հայ գրող Մկրտիչ Արմենի թարգմանությամբ, ապա «Սովետական գրող» հրատարակչության կողմից 1977 թվականին Արմեն Հովհաննիսյանի թարգմանությամբ։ 2015 թվականին «Անտարես» հրատարակչությունը Պատանեկան գրադարան մատենաշարով տպագրել է «Երեք հաստլիկները» Մկրտիչ Արմենի թարգմանությամբ։

Յուրի Օլեշայի «Երեք հաստլիկները» հեքիաթի քննարկման համար ձեզ հարկավոր կլինի ունենալ գրողի լուսանկարը, գրքի երեք հայերեն հրատարակությունները, ինչպես նաև ռուսերեն հրատարակությունները։ Կարելի է դպրոցական երեխաներին հանձնարա­րել գրքի ընթերցանությունից ունեցած տպավորություններով նկարազարդումներ պատ­րաստել՝ ագահ, որկրամոլ բռնակալների շքեղ պալատն ընդդեմ ապստամբ կրկեսային դերասանների գունագեղ աշխարհի։

Կարող եք գրքից քաղվածքներ դուրս բերել, տպագրել և օգտագործել ձեր ցուցադրության մեջ։ Ինչպես, օրինակ, սրանք.

Ինչպե՞ս աստղերին հասնել,

Աղվեսի պոչից բռնել,

Շոգի դարձնել ամեն քար՝

Գիտե դոկտորը մեր Գասպար։

Ինչպես ցորենի պարկեր լիք-լիք,

Տե՛ս, վառվել են Երեք Հաստլիկ,

Մտածում են ամբողջ օրը՝

Ոնց հաստացնեն իրենց փորը։

Հե՛յ, Հաստլիկներ, անբան, չնչին,

Հասել է ձեր օրը վերջին։

Գրքի էկրանավորումները

Երեխաները պատմեք, որ Յուրի Օլեշայի գրքի հիման վրա բեմադրվել են պիեսներ, բալետ և անգամ օպերա։ Գիրքը մի քանի էկրանավորում է ունեցել, այդ թվում՝ «Երեք հաստլիկները», մուլտֆիլմ (1963), «Երեք հաստլիկները», Ալեքսեյ Բատալովի ֆիլմը (1963), «Երեք հաստլիկները», հունգարացի ռեժիսոր Միկլոշ Չանիի ֆիլմը։

Ներածական զրույց

Ռուս գրող Յուրի Օլեշայի «Երեք հաստլիկները» հայտնի ֆանտաստիկ հեքիաթ-վիպակ է սոցիալական անարդարության, ընկերության և հեղափոխության մասին։ Այն պատմում է դաժան կառավարիչների՝ Հաստլիկների դեմ ըմբոստացած աղքատ ժողովրդի և քաջ պայքարողների մասին։ Յուրի Օլեշան գիրքը գրել է 1924-ին, որն առաջին անգամ լույս է տեսել 1928-ին.

Հեքիաթը տեղի է ունենում մի երևակայական երկրում, որտեղ իշխում են երեք բռնակալ հաստլիկները։ Երեք հաստլիկները, երեք օլիգարխներ են, որոնք զավթել են ամենակարևոր ռեսուրսների մենաշնորհը. Առաջին հաստլիկը մենաշնորհել է հացի արտադրությունը, երկրորդը՝ տիրապետում է բոլոր ածխի հանքավայրերին և ածխի արդյունաբերությանը, երրորդ հաստլիկը մենաշնորհել է երկաթի արդյունահանումը և ծանր մետալուրգիան: Ժողովրդի ապստամբությունը ճնշվում է, իսկ հեղափոխական շարժման առաջնորդ Պրոսպերոն բանտարկվում։ Այդ ընթացքում հայտնի ճարտարապետ Տուբը պատրաստում է երկաթե ժառանգորդի՝ փոքրիկ արքայազն Տութթիի կրկնօրինակ տիկնիկը։ Տիկնիկի սիրտը սովորական մեխանիզմ է, որը դոկտոր Գասպարը պետք է վերանորոգի։ Սակայն պալատ տեղափոխման ճանապարհին տիկնիկը կորչում է։ Դոկտոր Գասպարը փորձում է գտնել այն՝ ներքաշվելով իրադարձությունների մեջ, մինչ փոքրիկ մարմնամարզուհի Սուոկը, կատարելով ընկերների հանձնարարությունը, գաղտնի մտնում է Հաստլիկների պալատ՝ Պրոսպերոյին ազատելու համար։

Սա հեքիաթի համառոտ սյուժեն է։ «Երեք հաստլիկները» Խորհրդային Միությու­նում ամենաշատ տպագրված, ամենից շատ մրցանակներ ստացած գրքերից էր: Գրողն իր ընդհանրացնող տաղանդի շնորհիվ կարողացել է ստեղծել հասարակության եւ բռնապետի այնպիսի կերպարներ, որոնք  հավերժական են: Գրքի գլխավոր հերոսները՝ փոքրիկ մարմնամարզուհի Սուոկը, ապստամբների ղեկավար ճարտարապետ Տուբը և զինագործ Պրոսպերոն, բժիշկ Գասպար Առներին, մարզիկ Թիբուլը, ժառանգորդ արքայազն Տուտին և անգամ երեք հաստլիկները պատանի ընթերցողներին միանգամայն կենդանի և իրական են թվում։

Ընթերցանություն

Որպես տարբերակ առաջարկում ենք կարդալ գրքից մի քանի հատված։ Պետք է սկսել կարդալ «Դոկտոր Գասպար Արներիի անհանգիստ օրը» վերնագրված առաջին գլուխը,  արտեղ ներկայացվում են կոնֆլիկտի հիմնական կողմերը և ձերբակալում Պրոսպերոյին։ Ապա «Փոքրիկ դերասանուհու դժվար դերը» 8-րդ գլուխը. Եվ վերջում «Հաղթանակ» խորագրով 13-րդ գլուխը։

Քննարկում

• Ինչի՞ խորհրդանիշն են Երեք Հաստլիկները: Ինչպե՞ս է հեղինակը նկարագրում նրանց արտաքինն ու կենսակերպը՝ ընդգծելու նրանց ագահությունն ու անտարբերությունը հասարակ մարդկանց նկատմամբ:
• Ինչպիսի՞ն է կյանքը հեքիաթային քաղաքում․ ինչպե՞ս են ապրում հարուստներն ու աղքատները (օրինակ՝ զվարճանքի պուրակի աշխատավորները և ժողովուրդը):
• Ինչպե՞ս է փոքրիկ, աղքատ աղջնակը՝ Սուոկը, փոխում իրավիճակը և դառնում հիմնական փրկարարը: Ի՞նչ է սովորեցնում մեզ նրա քաջությունը:
• Վեպում փոքրիկ Սուոկի անձնազոհությունը փրկում է հերոսներին ու ժողովրդին։ Ձեր շրջապատում գիտե՞ք մեկին, որը կարող է հանուն արդարության ապստամբություն բարձրացնել.
• Կարող եք ասել, թե 1963 թվականին նկարահանված համանուն ֆիլմում ո՞վ է խաղացել գլխավոր դերերից մեկը՝ մարմնամարզիկ Տիբուլի դերը։

ա) ֆիլմի օպերատորը բ) ֆիլմի ռեժիսորը գ) Յուրի Նիկուլինը

• Արդյո՞ք սա զուտ հեքիաթ է՝ հնարավորինս լավ ավարտով, թե՞ իրական հասարակական-քաղաքական վիպակ՝ ըմբոստության և հեղափոխության շնչով:
• Ո՞րն է հեքիաթի գլխավոր իմաստը. ի՞նչ է ուզում փոխանցել հեղինակը այս պատմության միջոցով։

Կազմեց՝ Ներսես Հայրապետյան