Անգլիական ժողովրդական հեքիաթ «Երեք խոզուկները»
«Երեք խոզուկները» անգլիական ժողովրդական հեքիաթը շատ ոգեշնչող է գրադարանում բարձրաձայն ընթերցանության ժամ կազմակերպելու, փոքրիկ բեմադրության կամ էլ նկարչական խմբակում գրքի բովանդակության շուրջ նկարներ անելու համար։ Պատմությունը երեք փոքրիկ խոզուկների մասին է, որոնք մտնում են չափահաս կյանք և, հետևաբար, պետք է իրենց համար միջոցներ հայթայթեն, այդ թվում՝ կառուցեն իրենց սեփական տունը։
Ցուցահանդեսի ձևավորում.
«Երեք խոզուկները» բազմաթիվ թարգմանություններ և տարբեր հայերեն հրատարակություններ է ունեցել («Բուկինիստ», 2025, 2023, 2021, 2019, «Մանմար», 2025, 2019, 2018, «Անտարես», 2022, 2018, «Բուկինիստ», 2023, «Արևիկ», 2009 և այլն)։ Դրանցով կարելի է շատ գրավիչ գրքային ցուցահանդես ձևավորել։
«Երեք խոզուկները» հեքիաթի մոտիվներով ստեղծված գրքերը հայերեն հրատարակություններում ձևավորել և նկարազարդել են տարբեր հայ նկարիչներ: Անվանի հայ նկարազարդողներից է Լուիզա Գալստյանը, իսկ մինչ այդ խորհրդային շրջանի հայկական մուլտիպլիկացիայի և հեքիաթների ավանդական ձևավորումների հիմքում ընկած են եղել անիմատորներ Սվետլանա Խաչատրյանի և այլ հայ անիմացիոն նկարիչների աշխատանքները:
Գոյություն ունի հեքիաթի՝ բացառապես հայկական միջավայրին հարմարեցված տարբերակը՝ «Երեք խոզուկները Ջերմուկում», որի գունագեղ և ազգային կոլորիտով նկարազարդումները ստեղծվել են հենց հայ հեղինակների կողմից:
Հեքիաթի հիման վրա նկարահանված ամենահայտնի մուլտֆիլմը՝ 1933 թվականին նկարահանված Ուոլթ Դիսնեյի «Երեք խոզուկները» (https://tinyurl.com/msnh9n3s), ստեղծվել է անիմատոր Արթուր Բաբիտի (Arthur Babbitt) գլխավորությամբ, որը ամերիկահայ անիմացիոն ռեժիսոր է և մեծ դեր է խաղացել հեքիաթի հերոսների (օրինակ՝ գայլի և խոզուկների) կերպարների վերջնական կերտման ու դրանց անիմացիայի ձևավորման գործում:
Հեքիաթի սյուժեի երգիծական արդիականացված տարբերակը տեղ է գտել Ռոալդ Դալի 1982 թվականի «Զայրացնող հանգեր» բանաստեղծական ժողովածուում։
Կարելի է օգտագործել հեքիաթի մոտիվներով ստեղծված բազմաթիվ անիմացիոն ֆիլմեր և տեսանյութեր, որոնք հեշտությամբ կարելի է գտնել համացանցում։
Երաժշտական ձևավորում և էֆեկտներ
«Երեք խոզուկները» հեքիաթի ընթերցանության ժամանակ օգտագործեք թեթև, կենսուրախ և դինամիկ մանկական երաժշտություն, որը կընդգծի յուրաքանչյուր խոզուկի բնավորությունը և հստակ կտարբերվի լարված ու խորհրդավոր մեղեդիներից։
Երաժշտական ձևավորումը բաժանեք 3 հիմնական մասի.
Նախաբանի և խոզուկների ուրախ խաղերի ընթացքում: Օգտագործեք աշխույժ և ռիթմիկ մեղեդիներ, որոնք փոքրիկներին կտրամադրեն պարելու և ուրախանալու։ https://tinyurl.com/4ettn5a6
Աշխատանք և տների կառուցում: Այս հատվածում, երբ Նաֆ-Նաֆը կառուցում է իր տնակը, երաժշտությունը դարձրեք ավելի ռիթմիկ, հաստատուն և մի փոքր ավելի դանդաղ, ասես խորհրդանշում է շինարարության ընթացքը:
Գայլը հայտնվելիս անցեք խորհրդավոր, ցածր տոնայնության և փոքր-ինչ լարված երաժշտության (օրինակ՝ ֆագոտի կամ թավջութակի ցածր նոտաներ), որը կստեղծի «վտանգի» զգացում, բայց չափազանց սարսափելի չի լինի երեխաների համար:
Գործնական խորհուրդներ լավագույն մթնոլորտ ստեղծելու համար.
Ֆոնային ձայներ (Soundscapes): Երաժշտությանը զուգահեռ կարող եք ավելացնել բնության ձայներ՝ թռչունների ծլվլոց (անտառային տեսարանների համար), քամու ոռնոց կամ տերևների խշշոց, երբ գալիս է աշունը:
Հատուկ էֆեկտներ: Գայլի՝ տները փչելու պահին օգտագործեք ուժեղ քամու ձայնագրություններ:
Հեքիաթային մոտիվներ: Կարող եք օգտագործել նաև Դիսնեյի հայտնի «Who’s Afraid of the Big Bad Wolf?» երգի գործիքային (instrumental) տարբերակը, որը կատարելապես համապատասխանում է անգլիական այս հեքիաթի ոգուն:
Ներածական զրույց
«Երեք փոքրիկ խոզուկները» անգլիական ավանդական ժողովրդական հեքիաթ է, որը բանավոր փոխանցվել է մեզ։ Այսօր հեքիաթի մարդկանց մեծամասնության համար հայտնի տարբերակը հանրաճանաչ է դարձել ավստրալիացի բանահյուս Ջոզեֆ Ջեյքոբսի կողմից իր 1890 թվականին հրատարակված «Անգլիական հեքիաթներ» ժողովածուում։ Ջեյքոբսից առաջ պատմվածքի ամենավաղ հայտնի հրատարակությունը լույս է տեսել Ջեյմս Հոլիվել-Ֆիլիպսի 1842 թվականի «Մանկական ոտանավորներ և պատմություններ» գրքում։
Խորհրդային Միությունում տարածված էր «Երեք խոզուկները» հեքիաթի տարբերակը, որը մշակել էր ճանաչված գրող Սերգեյ Միխալկովը։
Հեքիաթի սյուժեն շատ պարզ է։ Չար գայլը անտառում հետապնդում է երեք խոզուկ եղբայրներին։ Ի տարբերություն իր փոքր եղբայրների, մեծ խոզուկը նախանձելի շրջահայաց է և ապրելու համար աղյուսից իսկական քարե տուն է կառուցում, մինչդեռ նրա ոչ այնքան խելամիտ եղբայրները տուն են կառուցում ծղոտից և ծառերի ճյուղերից։ Եվ երբ չար գայլը հարձակվում է նրանց վրա, առանց որևէ դժվարության ավերում է կրտսեր եղբայրների տները, և միայն ավագ խոզուկի տունն է դառնում ապահով ապաստան բոլոր խոզուկների համար։
Ընթերցանություն
«Երեք խոզուկների» ընթերցման համար համապատասխան պատմողական ֆոն ստեղծելու համար առաջարկում ենք ունենալ հետևյալ ձևավորումը: Ձախ կողմից՝ արևոտ մարգագետին և ծղոտե տուն, ապա անտառապատ բացատ և ճյուղերով պատված միջավայր՝ փայտե տան համար, և ավարտեք աջ կողմից՝ ամուր աղյուսե տնով և ծխնելույզով: Սա կարելի է ստանալ նաև պրոյեկցիոն սահիկների միջոցով։
Հեքիաթասացի հետնապատի ձևավորման նմուշներ կարելի է քաղել Փինթերիսթ համացանցային շտեմարանից՝ https://www.pinterest.com/pin/340303315598652140/
Քննարկման հարցեր
«Երեք խոզուկները» հեքիաթը հիանալի միջոց է երեխաների հետ աշխատասիրության, հեռատեսության, փոխօգնության և անվտանգության կարևորության մասին զրուցելու համար: Հարցերը կառուցված են հիմնական գաղափարները, կերպարների վարքագիծը և բարոյախոսությունը վերլուծելու համար:
Կերպարների և նրանց արարքների վերլուծություն
- Ո՞ր խոզուկ ձեզ ամենաշատ դուր եկավ և ինչո՞ւ:
- Ինչպե՞ս կբնութագրեք Նիֆ-Նիֆին և Նուֆ-Նուֆին (օրինակ՝ ծույլ, անհոգ) և ինչպե՞ս՝ Նաֆ-Նաֆին (աշխատասեր, խելացի, հեռատես):
- Ինչո՞ւ Նաֆ-Նաֆը որոշեց տունը քարից կառուցել, իսկ մյուսները՝ ծղոտից ու փայտից:
- Ինչպե՞ս կվարվեիք դուք նրանց տեղը. կնախընտրեի՞ք ամառն անցկացնել խաղալով, թե՞ նախապես մտածել ձմռան կամ ապահովության մասին:
- Ի՞նչ սովորեցրեց ձեզ այս հեքիաթը: Արդյո՞ք աշխատանքը միշտ օգնում է դժվար իրավիճակներում:
Գորշ գայլի կերպարը և խնդիրների լուծումը
- Ինչպիսի՞ն էր գայլը այս հեքիաթում. միայն չա՞ր, թե՞ նաև որոշակի դասեր տվող կերպար:
- Ինչո՞ւ գայլը չկարողացավ քանդել Նաֆ-Նաֆի քարե տունը:
- Ի՞նչը փրկեց խոզուկներին:
- Ինչպե՞ս կարող ենք մեր առօրյա կյանքում «քարե տուն» կառուցել և պաշտպանվել դժվարություններից:
Հեքիաթի խորհուրդը և բարոյախոսությունը Հեքիաթը սովորեցնում է, որ ցանկացած գործի պետք է մոտենալ լուրջ և պատասխանատու. «Ավելի լավ է ժամանակ ծախսել և աշխատել ապահովության համար, քան տուժել թեթևամտության պատճառով»։ Այն նաև ցույց է տալիս, որ միասնությունը և խելամտությունը օգնում են հաղթել նույնիսկ ամենավտանգավոր թշնամուն։
Կազմեց՝ Ներսես Հայրապետյան
